Ayasofya ile İlgili Muhtelif Kütüphanelerdeki Yazma Eserler

1- Tevârîh-i Binâ-i Câmi-i Şerîf-i Ayasofya (Dervîş Şemsî’): Ankara Milli Kütüphanesi’nde bulunmaktadır. 29 Sayfa olup, Divani kırması ile kaleme alınmıştır. Eserin aslı Yunanca olup, Fatih Sultan Mehmet’in isteği ile Farsça’ya tercüme edilmiştir.


2- Terceme-i Târih-i Binâ-i Âyâsofya (Müneccim-zâde Yûsuf b. Mûsâ Balıkesrî): Bu eser de Yunanca’dan tercüme edilmiştir. Bina-i Ahval-I Ayasofyay-I Kebir ve Tarihi Ayasofya adı ile bilinmektedir. Müellifi İbn Müneccim olarak bilinir. Ankara Milli Kütüphanede bulunmaktadır. Eserin dili Türkçe’dir. 16 Sayfadan ibarettir.

3- El-Vakfîyetü Ayasofya (Ahmed b. Abd el-Muin el-Mutevellî): Manisa İl Halk Kütüphanesi’nde bulunmaktadır. Dili Arapçadır. 32 sayfadan meydana gelmektedir. İstinsah tarihi 1513’tür.

4- Târîhu Kostantiniyye ve Ayasofya: Müellif ve müstensihi belli değildir. Ankara Milli Kütüphane’nde bulunmaktadır. 128 sayfadan ibaret olup, Nesih hattıyla kaleme alınmıştır. Eser’in bir nüshası Almanya Milli Kütüphanesi’nde bulunmaktadır. İstinsah tarihi 1543’tür. 219 sayfadan ibaret olup, Nesih hattıyla kaleme alınmıştır. Dili Türkçe’dir.

5- Târîh-i Bina-ı Cami-i Ayasofya: Bu eserin de müellif ve müstensihi belli değiltir. İstinsah tarihi 1555’tir. Eser Türkçe olarak kaleme alınmış olup, 24 sayfadan müteşekkildir. İspanya’nın Madrit Şehri’ndeki Madrid Milli Kütüphanesi’nde bulunmaktadır.

6- Târîh-i Bina-ı Cami-i Ayasofya: Ankara Milli Kütüphanesi’nde yer alan nüshalardan birisidir. İstinsah tarihi 1761’tir. 35 sayfadan ibaret olup, Bozuk Nesih’le kaleme alınmıştır. Samsun’un Vezirköprü İlçesi İl Halk Kütüphanesi’nde bulunmaktadır. Müstensih ve müellifi belli değildir. Eserin dili Türçe’dir.

7- Târîh-i Kal'e-i İstânbûl ve Ma'bed-i Ayâsofyâ: Kahire’de Mısır Milli Kütüphanesi’nde bulunmaktadır. 120 sayfa olup, Nesih hattıyla kaleme alınmıştır. Dili Türkçe’dir.

8- Terceme-i Târîh-i Bina-i Ayasofya (Dervîş Şems ed-dîn Mahmûd b. Ahmed Karamânî): İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi’nde 2 nüshası bulunmaktadır. Birinci nüsha 30 yaprak, 2. nüshası ise 44 yapraktır. Her ikisi de Nesih hattıyla kaleme alınmıştır.

9- Târîh-i Kostantinîye ve Ayasofya (Alî el-Arabî İlyâs): İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi’nde yer alan nüshadır. Müstensihi Mesud bin İbrahim’dir. 1565 tarihinde telif edilmiş olup, istinsah tarihi 1636’dır. Nesih hattıyla kaleme alınmıştır. 55 Yapraktan ibarettir. Bu eserin bir nüshası İstanbul Hüseyin Kocabaş Kitaplığı’nde yer almaktadır. Bu eserde Nesih hattıyla kaleme alınmıştır. 27 yapraktır.

10- Târîh-i Ayâsôfya: İstinsah tarihi 1843 yılıdır. Müellif ve müstensihi belli değilidir. 95 yapraklı olup, Talik hattıyla kaleme alınmıştır. Türk Dili Kurumu Kütüphanesi’nde yer almaktadır.


11- Risâle der Beyân-i Binâ-i Ayasofya (Hayâlî-zâde İbrâhîm b. Mehmed b. Mehmed): Almanya Milli Kütüphanesi’nde yer almaktadır. İstinsah tarihi 1602’dir. Dili Türkçe olup, Nesih hattıyla kaleme alınmıştır. 19 yapraktan müteşekkildir.

12- Menâkıb-ı Ayasofya-ı Kebir: İstanbul Yapı Kredi Sermet Çifter Araştırma Kütüphanesi’nde yer almaktadır. Müellif ve müstensihi belli değildir. Nesih hattıyla ve Türkçe olarak kaleme alınmıştır. 29 sayfadan ibarettir. 

13- Tarih-i Ayasofya (Yusuf b. İlyas Balıkesri): Kütahya Vahid Paşa İl Halk kütüphanesinde yer almaktadır. Talik hattı ve Türkçe olarak kaleme alınmıştır. 2 yapraktan meydana gelmektedir. Eserin kopyası tercüme edilmek üzere elimizde bulunmaktadır.

14- Tevarih-i Binayı Ayasofya: Kütahya Tavşanlı Zeytinoğlu İl Halk Kütüphanesi’nde bulunmaktadır. Türkçe olarak kaleme alınmıştır. 42 Sayfadan meydana gelmiştir. Müstensih ve müellifi belli değildir.

15- Ayasofya Cami'î binası tarihinin tercümesi (Hayali-zade İbrahim bin Muhammed): İstanbul Millet Kütüphanesi’nde yer almaktadır. 12 yapraktan meydana gelmiş olup, Nesih hattıyla kaleme alınmıştır. Bu eserin de bir kopyası tercüme edilmek üzere elimizde bulunmaktadır.

16- Tercüme-i târih-i binâ-yı Ayasofya (Hayali-zade İbrahim bin Muhammed): Bu eserde İstanbul Millet Kütüphanesi’nde yer almaktadır. Yukarıdaki eserin bir diğer nüshasıdır.

Hüseyin GÖKSAL-(http://www.ayasofya.org/arastirmalar/375-ayasofya-ile-ilgili-muhtelif-kutuphanelerdeki-yazma-eserler.html)